Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2002’den bu yana yurt dışından Türkiye’ye geri getirilen kültür varlığı sayısının 13.574’e ulaştığını açıkladı. Rakam, Bakan Mehmet Nuri Ersoy’un 14 Kasım Cumartesi günü, UNESCO Uluslararası Kültür Varlığı Kaçakçılığıyla Mücadele Günü için sosyal medya hesabından yayımladığı mesajla birlikte duyuruldu. Bakanlığa göre bu eserlerin 126’sı 2026 yılı içinde geldi.
Toplam, geçen yılın sonunda açıklanan veriyle tutarlı. Ersoy 31 Aralık 2025’te 2002-2025 dönemi için 13.448 rakamını vermiş, 2025’te dönen eser sayısını 180 olarak açıklamıştı. Üzerine bu yılın 126 eseri eklenince 13.574 çıkıyor.
Yıl bitmeden yapılan kıyaslama, 2026’nın adet olarak geçen yılın gerisinde kaldığını gösteriyor: 126 eser, 2025’teki 180’in yüzde 70’i. Öte yandan iadelerin büyük bölümü son yıllarda gerçekleşti. Bakanlığın geçen yıl sonunda paylaştığı veriye göre 2018-2025 arasında dönen eser sayısı 9.133’tü; bu, o tarihteki toplamın yaklaşık üçte ikisi demek.
| Dönem | Geri getirilen eser |
|---|---|
| 2002-2025 | 13.448 |
| 2018-2025 | 9.133 |
| 2025 | 180 |
| 2026 (14 Kasım’a kadar açıklanan) | 126 |
| 2002-2026 toplamı | 13.574 |
Bu yılın rakamını belirleyen tek bir teslimat var. ABD’den iadesi sağlanan 100 kültür varlığı, 2 Kasım’da İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nde düzenlenen törenle tanıtıldı. Törene Ersoy’un yanı sıra Manhattan Bölge Savcı Yardımcısı Matthew Bogdanos da katıldı. Manhattan Bölge Savcılığı 18 Eylül’de yaptığı açıklamada Türkiye’ye 100 eser iade edildiğini, bunların toplam değerinin 2,2 milyon doları aştığını ve 52’sinin New York’taki Metropolitan Sanat Müzesi’nden alındığını duyurmuştu. Savcılığın verisine göre bu, ofisin Türkiye’ye yaptığı onuncu iadeydi; on iadede dönen eser sayısı 276.
Yüz parçanın 84’ü iki yerden geliyor. Tokat’ın Erbaa ilçesindeki Horoztepe kökenli 40 eser, MÖ 2300-2000 yıllarına, Erken Tunç Çağı’na tarihleniyor; grupta törensel müzik aletleri, silahlar ve metal kaplar var. Burdur’un Düver köyünden çıkarılmış 44 pişmiş toprak mimari levha ise MÖ 700-480 arasındaki Arkaik Dönem’e ait. İade edilenler arasında Aydın’daki Aphrodisias Antik Kenti’nden yasa dışı yolla çıkarılmış bir portre de bulunuyor. Ersoy törende, Bakanlık uzmanlarının arşiv belgeleri ile koleksiyon kayıtlarını karşılaştırmasının portre için hazırlanan iade talebini “somut kanıtlarla” desteklediğini söylemişti.
Aynı törende “Kaçış Yok: Boubon” sergisi de açıldı. Burdur’un Gölhisar ilçesindeki Boubon’da 1960’lardaki kaçak kazılarda parçalanarak yurt dışına götürülen bronz imparator heykelleri, Bakanlığın 14 Kasım açıklamasında da iade çalışmalarının örnekleri arasında sayıldı. Antik kentte kazılar 2023’te yeniden başladı ve sürüyor.
Bakanlık, eserlerin izini nasıl sürdüğünü de anlattı. Dünya genelindeki müzayede ve galeri sitelerinde satışa çıkan parçaları tarayan bir yazılım kullanılıyor; şüpheli kayıtlar arşivlenip uzmanlara inceletiliyor. Hukuki dayanak, UNESCO’nun 1970 tarihli sözleşmesi. Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi ile Güneydoğu Avrupa’da kapasite geliştirme çalışması da yürütülüyor.
Ersoy mesajında kaçak kazıların verdiği zararı anlattı: “Kaçak kazılarla tahrip edilen her alan ve ait olduğu bağlamdan koparılan her eser, geçmişle kurduğumuz bağı zedeliyor.” Bakan, yurttaşları kaçakçılığa karşı sessiz kalmamaya çağırdı ve ekledi:”Kültürel mirasımızı korumak, hepimizin ortak sorumluluğudur.”
Görsel: Metuboy / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Yorum Yap