Mermerin üzerinde atlar şaha kalkmış, kalkanlar havada. Grek askerleriyle Amazonların savaşını anlatan kabartma, lahdin uzun yüzünü bir uçtan öbürüne kaplıyor. MS 160 dolaylarına tarihlenen Amazonlar Lahdi, yıllarca Kütahya’nın 1314 tarihli Vacidiye Medresesi’ndeki eski arkeoloji müzesinde sergilendi. Şimdi kentin 30 Eylül’de açılan Arkeoloji ve Maden Müzesi’nde duruyor.
Lahdin kısa yüzünde sahne değişiyor. Burmalı sütunların arasında kapalı bir kapı, kapının iki yanında da kaideler üzerinde duran kanatlı iki figür işlenmiş. Savaşın gürültüsünden sonra gelen bu sakin yüz, eserin dört bir yanının dolaşılarak görülmesi gerektiğini hatırlatıyor.
Eserin eski adresi olan Vacidiye Medresesi’ni Germiyan beylerinden Umur bin Savcı 1314’te kesme taştan yaptırmıştı. Kubbeli orta mekâna açılan dokuz küçük odası olan yapı, 1965’ten itibaren Geç Miyosen’den Osmanlı dönemine uzanan bir koleksiyonu barındırdı. O koleksiyon şimdi dokuz odalı bir ortaçağ yapısından yaklaşık 16 bin metrekarelik bir binaya geçmiş durumda.
Yeni müzenin içinde ne olduğunu Müze Müdürü Sevgi Gürdal anlattı. Anadolu Ajansı’nın (AA) 13 Kasım’da yayımladığı habere göre envanterde 62 bin 701 eser var, bunların yaklaşık 3 bin 300’ü sergileniyor. Hesap basit: kayıtlı her yirmi eserden kabaca biri vitrine çıkabilmiş durumda.
Bina yaklaşık 16 bin metrekarelik inşaat alanına sahip. İçinde beş bölüm bulunuyor: arkeoloji, kent ve etnografya, çini, maden ve çocuk. Bunlara geçici sergi salonları, bir çocuk müzesi, oyun alanları, restoran ve satış mağazaları ekleniyor. Açılış günü yayımlanan haberlerde 150 kişilik bir konferans salonundan da söz edildi. Gürdal, AA’ya “Müzemiz, Kütahya’nın tarihi ve kültürel değerlerini bir araya getiriyor” dedi.
Açılışı Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy yaptı. O gün aktarılan bilgilere göre projenin geçmişi 2013’e uzanıyor: Bakanlık, Kütahya Valiliği ve Türkiye Kömür İşletmeleri Genel Müdürlüğü arasında o yıl bir protokol imzalandı, proje ve yapım çalışmaları 2015’te başladı. Binada müze müdürlüğünün yanında İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ile Rölöve ve Anıtlar Müdürlüğü de hizmet verecek.
Kütahya’da müzecilik ise bundan çok daha eski. 1936’da Vahit Paşa Kütüphanesi binasında bir müze deposu kuruldu. 1965’te Vacidiye Medresesi arkeoloji müzesi olarak açıldı. 1982’de Macar devlet adamı Lajos Kossuth’un yaşadığı 18. yüzyıl evi müzeye çevrildi, 1999’da Germiyan Beyi II. Yakub’un külliyesindeki imaret Çini Müzesi oldu. Yeni yapı, bu 90 yıllık birikimin önemli bölümünü ilk kez tek çatı altında gösteriyor.
Arkeoloji bölümünün omurgasını Aizanoi oluşturuyor. Anadolu’nun en iyi korunmuş Zeus tapınaklarından birine sahip olan Çavdarhisar’daki antik kentte kazılar yaklaşık bir asırdır sürüyor. Müzede kentten çıkan heykelcikler, Penkalas Çayı’ndaki kazılarda bulunan sikkeler ve Aizanoi’nin dört yapısının maketi yer alıyor: Zeus Tapınağı, ticaret merkezi Macellum, tiyatro ve stadyum. Seyitömer Höyük ile Tavşanlı Höyük kazılarının buluntuları da aynı bölümde. Açılış günü verilen bilgiye göre Tavşanlı Höyük, yılın 12 ayı kazı yapılan alanlar arasına alındı.
Sikkelerin payı küçük değil. Envanterdeki 62 bin 701 kalemin 27 bin 664’ü sikke, 30 bin 959’u arkeolojik eser, 4 bin 78’i etnografik eser. Başka bir deyişle kayıtların yaklaşık yüzde 44’ü sikkelerden oluşuyor.
Lahdin hikâyesi ise kaçak kazıyla başlıyor. 1990’da Aizanoi yakınında yapılan izinsiz bir kazı lahdin bir bölümünü açığa çıkardı, ardından Kütahya Müze Müdürlüğü kurtarma kazısıyla eseri bütünüyle topraktan aldı. Kültür Portalı, yüksek kabartma tekniğiyle işlenen lahdi “dünyada bilinen sayılı Amazon lahitleri arasında en sağlam durumda olanlardan biri” diye tanımlıyor.

Çini bölümü, kentin adıyla birlikte anılan zanaata ayrılmış. 1999’da kurulan Çini Müzesi yeni komplekse taşındı ve Gürdal’ın verdiği bilgiye göre sergi alanı yaklaşık iki katına çıktı. Koleksiyon Selçuklu döneminden bugüne uzanıyor, ağırlık 19. yüzyıl ile 20. yüzyılın başına ait parçalarda. Çağdaş sanatçıların işlerine de imkân ölçüsünde yer veriliyor. Bakan Ersoy açılış günü kentteki Gülsüm Güral Çini Müzesi’ni de gezmişti.
Açılışta duyurulan eserler arasında bir köy camisinden çıkan belgeler de vardı. Mekke, Medine ve Kudüs tasvirleri taşıyan 1816-1817 tarihli Hac Şahadetnameleri, 2022’de Parmakören Köyü Camii’nde duvardaki bir oyuğa sıkıştırılmış halde bulunmuş, Ankara’daki laboratuvarda onarılmıştı.
Müzenin adındaki “maden” sözcüğünün karşılığı ayrı bir bölüm. Gürdal bunu şöyle anlatıyor: “Kentimizin ekonomisine önemli katkı sağlayan madenlerin yanı sıra arkeoloji, etnografya ve çini bölümlerimiz bulunuyor.”
Bakan Ersoy açılışta son 24 yılda Kütahya’nın kültür ve turizmine 612 milyon lira yatırım yapıldığını söylemişti. Türkiye genelindeki tabloyu merak edenler için not: ülkedeki müze sayısı 664’e ulaştı.
Pratik bilgi tarafında bir boşluk var. Yeni müzenin ziyaret saatleri ve giriş ücreti, açılıştan bu yana yayımlanan ve bu yazı için taranan haberlerin hiçbirinde yer almıyor. Bakanlığa bağlı müzelerde geçen Müzekart’ın fiyatı ise 1 Aralık’ta 300 liraya çıkıyor.
Kütahya’daki vitrinlerde 3 bin 300 eser var. Envanterin geri kalanı, yaklaşık 59 bin 400 parça, depoda.
Görsel: Dosseman / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)



Yorum Yap