Bologna Üniversitesi’nden araştırmacı Gianni Marchesi, Gaziantep’in Suriye sınırındaki antik kenti Karkamış’ta 1911-1912’de bulunan çivi yazılı bazalt parçaların, kentin sondan bir önceki Geç Hitit kralı II. Astiru’ya ait bir anıttan geldiğini öne sürdü. Arkeonews’in 13 Kasım’da duyurduğu çalışmanın elindeki tek özgün malzeme, Ankara’daki Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nin deposunda duran 15,5’e 12 santimetrelik bir taş.
Geri kalan dokuz parça kayıp.
Hikâye British Museum’un Fırat kıyısındaki kazılarıyla başlıyor. 1911 ve 1912 sezonlarında kentin Su Kapısı yakınında, üzerinde çivi yazısı işaretleri bulunan on bazalt parça çıkarıldı. Parçaların kâğıt kalıpları alındı, sonra taşların izi kayboldu. Araştırmacılar onlarca yıl boyunca yalnızca bu kalıpların fotoğraflarıyla çalışabildi. Kazının 1952’de Woolley ve Barnett imzasıyla çıkan yayını, kalıpları alanların çivi yazısına aşina olmadığını, bu yüzden bazı işaretlerin güç okunduğunu kaydediyor.
Parçalardan biri 2012’de yeniden ortaya çıktı. Karkamış’ta çalışan Türk-İtalyan Arkeoloji Heyeti, taşı Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nin depolarında teşhis etti. Üzerinde iki işaret okunuyor. Marchesi bunları, kentin koruyucu tanrıçası Kubaba’nın bilinen unvanı “Karkamış Kraliçesi”nin başlangıcı olarak yorumluyor. Yalnızca kalıp fotoğrafından bilinen ikinci bir parçada ise “Karkamış Kralı” unvanının bir bölümü seçiliyor. Marchesi, yarım kalmış kral adını MÖ 738’den önce hüküm süren II. Astiru olarak tamamlıyor.
Bu okuma eski bir kabulü de bozuyor. Önceki araştırmacılar yazıtı başka bir krala atfetmiş ve parçaları, üzerinde Luvi hiyeroglifleri bulunan bir aslan heykeliyle aynı anıta bağlamıştı; böylece ortaya çift dilli bir yazıt çıkıyordu. Marchesi’ye göre çivi yazılı metin ile hiyeroglifli metin ayrı anıtlara aitti. Çift dilli yazıt hiç var olmadı.
Bulguyu sıra dışı kılan, yazının kendisi. Geç Hitit kralları anıtlarını Anadolu hiyeroglifleriyle yazdırırdı. Marchesi, Karkamış parçalarını bir Geç Hitit hükümdarının yaptırdığı, bilinen tek anıtsal çivi yazılı yazıt olarak tanımlıyor. Ayrıntılar iki geleneğin karıştığını gösteriyor: “kraliçe” işareti Hitit yazıcı geleneğini izliyor, kentin adının yazılışı ise Asur kullanımına uyuyor. Araştırmacı bu tercihi, 8. yüzyıl ortasında kent üzerinde artan Asur etkisiyle açıklamayı öneriyor. Yazıtın kendisi neden çivi yazısı seçildiğini söylemiyor. Karkamış, Hitit İmparatorluğu’nun MÖ 1200 dolaylarında çöküşünden sonra da başkent olarak ayakta kalmış, MÖ 717’de Asur kralı II. Sargon tarafından imparatorluğa katılmıştı.
Çalışma, Nicolò Marchetti’nin derlediği ve Bologna Üniversitesi ile Ante Quem’in 2026’da yayımladığı “Karkemish of the Hittites on the Euphrates: New Discoveries and New Acquisitions” adlı kitapta yer alıyor.
Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nin salonlarında Karkamış’tan getirilmiş kabartmalar sergileniyor; yazıt parçası ise depoda tutuluyor. Önerinin sınırı da burada: elde tek bir taş ve eski kalıpların fotoğrafları var, metnin bütünü okunamıyor ve kesintisiz bir çeviri yapılamıyor. Kazıdan sonra kaybolan dokuz parçanın nerede olduğu bilinmiyor.
Görsel: Dosseman / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)



Yorum Yap