Avrupa’da tur operatörlerine ve başka havayollarına uçak kiralayan üç şirket, 10 ile 12 Kasım arasındaki üç günde ya uçuşlarını durdurdu ya da tasfiye sürecine girdi: İspanyol AlbaStar, Slovak AirExplore ve İrlanda merkezli Fly4 Airlines.
Üçü de yolcunun adını pek bilmediği şirketler. Sektörde ACMI denen modelle çalışıyorlar: uçağı mürettebatı, bakımı ve sigortasıyla birlikte kiraya veriyor, yaz aylarında tur operatörlerinin ve tarifeli havayollarının kapasite açığını kapatıyorlar. Fly4 kurulduğu günden beri kamuya tek bir bilet satmadı.
İlk haber Mallorca’dan geldi. Tatil ve hac uçuşlarıyla tanınan AlbaStar, 10 Kasım’da ticari uçuşlarını askıya aldı ve kendi isteğiyle iflas sürecine başvurmaya hazırlandığını açıkladı. İspanyol turizm yayını Hosteltur’un aktardığına göre beş Boeing 737-800 işleten ve yaklaşık 200 kişi çalıştıran şirketin yönetimi, kararı pandemiden beri biriken borçlara, jeopolitik gerilimlere ve yükselen yakıt fiyatlarına bağladı. Şirket duruşun geçici olduğunu, olası yatırımcılarla görüşmelerin sürdüğünü bildirdi.
Aynı gün Bratislava merkezli AirExplore da uçuşlarını bitirdiğini ve işletme ruhsatını (AOC) iade etmek için başvurduğunu doğruladı. 2008’de kurulan şirket, Haziran 2023’ten beri Litvanya merkezli Avia Solutions Group’a (ASG) bağlıydı. Sigorta sektörü yayını Beinsure’un derlediği verilere göre AirExplore 2025’i yaklaşık 109 milyon avro gelire karşılık 22,4 milyon avro net zararla kapatmıştı; bir önceki yılın zararı 12 milyon avro dolayındaydı. ASG, 11 Kasım tarihli açıklamasında kargo operasyonlarının Ocak 2025’ten bu yana 25,5 milyon avro zarar yazdığını, uçuş programlarının tamamının eksiksiz yerine getirildiğini bildirdi. Grup ayrıca 2025 sonunda şirketten 3,3 milyon avronun yetkisiz biçimde yurt dışındaki hesaplara aktarıldığını öne sürüyor ve konuyu Slovak polisine taşıdığını söylüyor.
Üçüncü şirketin dosyası mahkemede açıldı. İrlanda Yüksek Mahkemesi 11 Kasım Çarşamba günü, şirketin kendi yönetim kurulunun başvurusu üzerine Fly4 Airlines’a iki geçici tasfiye memuru atadı. Fly4, Ağustos 2023’te Polonyalı charter şirketi Enter Air (yüzde 51) ile Alman TUI grubunun (yüzde 49) ortak girişimi olarak kurulmuş, ilk ticari uçuşunu Mart 2024’te yapmıştı. Ana işi, yaz zirvesinde TUI’ye uçak sağlamaktı.
Havacılık sitesi Flying in Ireland’ın mahkemedeki beyanlardan aktardığı rakamlar tabloyu açıklıyor. Şirket 2024’te yaklaşık 16 milyon avro, 2025’te yaklaşık 4 milyon avro zarar etti. 2026 için 3 milyon avro kâr öngörülüyordu; ilk dokuz ay 1,1 milyon avro zararla kapandı. Finans direktörü Douglas Fay mahkemeye, sapmanın büyük ölçüde ABD ile İran arasındaki çatışmaya bağlı yakıt maliyeti artışından kaynaklandığını söyledi. Kasada yaklaşık 2,7 milyon avro vardı; aylık nakit gideri ise 2,5 ile 3 milyon avro arasındaydı.
Fly4’un dört Boeing 737-800’ü 6 Kasım itibarıyla yerdeydi. Uçaklar İstanbul Atatürk, Nürnberg ve Brüksel havalimanlarında park halinde bekliyor.
Üç dosyayı birbirine bağlayan şey takvim. ACMI şirketleri parayı yazın kazanıyor, kışın uçaklarına iş bulmakta zorlanıyor; kira, bakım ve personel gideri ise her ay işliyor. Fly4’un mahkemeye sunduğu gerekçelerde iki kış üst üste düşük kalan uçak kullanımı açıkça geçiyor. Flying in Ireland, sonbaharı Avrupalı charter ve kiralama şirketleri için yüksek kira bedellerinin, yakıt fiyatlarının ve yaz sonrası düşen talebin üst üste bindiği bir dönem olarak tanımlıyor.
Yine de üç çöküşün tek bir nedeni olduğunu söylemek için erken. Hosteltur, ortak bir sebebin kanıtlanmadığını, yaşananların bazı charter ve ACMI işletmelerinin dayanıklılığı konusunda soru işareti yarattığını ama Avrupa genelinde bir kapasite krizine henüz işaret etmediğini yazdı. AirExplore örneğinde grup içi zararlar ve usulsüzlük iddiası, AlbaStar’da pandemi borcu, Fly4’ta ise kuruluş dönemi zararları ayrı ayrı rol oynadı.
Liste bu üç adla da sınırlı değil. Beinsure’un dökümüne göre ASG’nin İngiltere’deki şirketi Ascend Airways nisanda ruhsatını iade edeceğini duyurdu, Romanyalı AnimaWings 2 Ekim’de durdurduğu seferlerini 31 Aralık’a kadar askıda tutuyor, yine Romanyalı Dan Air 22 Ekim’de iflas başvurusu yaptı ama uçmayı sürdürdüğünü açıkladı.
Yolcu tarafında şimdilik bildirilen bir iptal dalgası yok. ASG uçuş programlarının tamamlandığını söylüyor, Fly4’un programı zaten ekimde bitmişti. Flying in Ireland’a göre ortak girişim yapısı nedeniyle tasfiye TUI’nin ve Enter Air’in kendi operasyonlarını doğrudan etkilemiyor. Asıl soru 2027 yazına ait: tur operatörleri yoğun haftalarda ek uçağı artık daha az sayıda şirketten kiralamak zorunda kalacak.
Fly4 dosyası kasım ayı içinde yeniden İrlanda Yüksek Mahkemesi’nin önüne gelecek.
Görsel: Bene Riobó / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Yorum Yap