Arkeolog Vinzenz Brinkmann 1986’da bir gece halatla Parthenon’a tırmandı. Niyeti, tapınağın doğu alınlığının tabanını özel lambaların ışığında incelemek, orada bir zamanlar duran heykellerin izini bulmaktı. The Art Newspaper’a verdiği söyleşide o geceyi tek cümleyle özetliyor: “Ondan hiçbir şey çıkmadı.”
Kırk yıl sonra aynı soru, bu kez Frankfurt’ta, Main Nehri kıyısındaki bir heykel müzesinde yanıt arıyor. Liebieghaus Skulpturensammlung, 18 Kasım’da açtığı “Athena, Sahne Senin: Parthenon Yapbozu” sergisinde, alınlığın tamamı için arkeolojik temele dayanan bir yeniden kurma önerisi sunuyor. Müzenin Antik Eserler Bölümü Başkanı olan Brinkmann serginin de küratörü. Sergi 25 Temmuz 2027’ye kadar gezilebilecek.
Parthenon’un doğu alınlığı, tapınağın ana girişinin üzerindeki üçgen alandı ve Athena’nın Zeus’un başından doğuşunu anlatıyordu. Müzenin verdiği bilgiye göre yaklaşık 30 metre genişliğindeki bu sahnede, boyu 3,5 metreye varan 39 mermer heykel yer alıyordu. Bugüne köşelerdeki 11 küçük heykel kısmen korunmuş halde ulaştı. Ortadaki dev figürlerden geriye yaklaşık 240 kırık parça kaldı.
The Art Newspaper’ın aktardığına göre alınlığın yüzde 80’i hâlâ kayıp. Orta bölümün MS 5. yüzyıl ile 1670 arasında bir tarihte yok olduğu biliniyor, ama tam olarak ne zaman ve neden yok olduğu bilinmiyor. Ayakta kalan heykellerin önemli bölümü 1817’den beri Londra’da, British Museum’da duruyor.

Brinkmann’ın ekibi sıfırdan başlamadı. British Museum küratörü Arthur Hamilton Smith, 20. yüzyılın başında müzedeki alçı kalıpları ve Atina’daki meslektaşlarından edindiği yeni kalıpları kullanarak alınlığı kısmen yeniden kurmuş, çalışması 1908’de müzede sergilenmişti. Brinkmann, Smith için “Yolu hazırlarken harika bir iş çıkardı” diyor ve ekliyor: “Bizim temelimiz buydu.” Frankfurt ekibi yaklaşık 60 parçayı üç boyutlu taramayla yeniden inceledi, her birini bir figüre atadı ve sonuçları antik metinlerle karşılaştırdı.
Asıl ipucu ise Atina’dan değil, St. Petersburg’dan geldi. Brinkmann’ın anlatımıyla: “Gerçekten tesadüfi bir keşifti. 2014’te St. Petersburg’daki Ermitaj’a yaptığımız bir ziyarette bir lahdin kapağındaki figürlü kabartma dikkatimizi çekti.” Kabartma, Athena’nın doğuşunu Parthenon’daki düzene çok benzeyen bir kompozisyonla gösteriyordu. Ekip, ilgili kabartmaları taşıyan toplam dokuz Roma lahdi belirledi. Çoğu Vatikan Müzeleri’nde ve Roma’nın başka koleksiyonlarında.
Lahitlerin hiçbiri sahnenin tamamını göstermiyor; her biri 39 figürün bir bölümünü içeriyor. Kabartmalar bilgisayar yardımıyla kırık parçalarla eşleştirilince bütün ortaya çıktı. Brinkmann bunun mümkün olmasını Romalıların alışkanlığına bağlıyor: “Romalılar Yunanların yaptığı her şeyi kopyaladı.”
Önerinin en yeni yanı, daha önce alınlıkta yer aldıkları bilinmeyen figürler. Bunların başında ikiz atlı kahramanlar Dioskurlar geliyor. Müze, Roma’daki Quirinale Meydanı’nda duran ünlü Dioskur heykellerini de bu kompozisyonla ilişkilendiriyor. Sahnede şapkasını tutan bir Hermes de var. Brinkmann’a göre bu hareketli tablo tesadüf değil: “Athena’nın doğuşu, bir doğal afeti tetikleyen ilksel bir kozmik olaydı. Gördüğümüz şey, bunun sonuçları.”
Ziyaretçi sergide yeniden kurmayı üç aşamada izliyor: önce günümüze kalanlar, sonra parçaların yeni atandığı figürler, en sonda ortaya çıkan öneri. The Art Newspaper’ın eylül ayında Brinkmann’dan aktardığına göre salonda bütün sahnenin 4 metre uzunluğunda, 50 santimetre yüksekliğinde alçı bir modeli, bazı figürlerin gerçek boyutlu yeniden yapımları ve dijital canlandırmalar bulunuyor. Müze, heykellerin tek tek yerine oturup anıtsal sahneyi oluşturduğu animasyonu serginin doruk noktası olarak tanıtıyor. Louvre ve Vatikan Müzeleri’nden ödünç eserler de sergide. Son bölüm ise mitolojiden siyasete dönüyor ve Parthenon’un hangi siyasi koşullarda inşa edildiğine bakıyor.
Bir eksik var: Atina.
Yunan basınına göre Yunanistan Merkezi Arkeoloji Kurulu, Akropolis Müzesi’nden istenen dokuz parçanın Frankfurt’a gönderilmesini reddetti. Gerekçe, bu parçaların Lord Elgin’in 19. yüzyılda Akropolis’ten götürdüğü British Museum eserleriyle yan yana sergilenecek olması. The Art Newspaper, Yunanistan Kültür Bakanlığı’ndan konuya ilişkin yanıt alamadığını yazdı. Liebieghaus sözcüsü Elisabeth Pallentin ise gazeteye gönderdiği yazılı yanıtta şunu söyledi: “Yunanistan’dan gelecek eserlerin iptali, serginin konseptine de bilimsel önemine de gölge düşürmüyor.”
British Museum sözünü tuttu ve iki parça gönderdi. Büyük olanı, adım atan bir figürün kırılmış ayak çiftini ve bir ağaç kütüğünü taşıyan, yaklaşık 50 santimetre yüksekliğinde ve 1,4 metre uzunluğunda bir kaide. Londra’daki küratörler bu parçanın batı alınlığına ait olduğunu varsayıyor, Brinkmann ise doğu alınlığından geldiğine inanıyor. İkinci parça, bir heykelin büyük olasılıkla arka yüzünden kopmuş kıvrımlı bir kumaş parçası.
Liebieghaus, Frankfurt’un müzeler kıyısında, Schaumainkai 71 adresinde. Müzenin sitesine göre salı ve çarşamba günleri 12.00-18.00, perşembe 10.00-21.00, cumadan pazara 10.00-18.00 arasında açık, pazartesi kapalı. Sergi döneminde tam bilet 12, indirimli bilet 10 avro; 12 yaşından küçükler ücretsiz giriyor. İki yetişkin ve çocuklar için aile bileti 18 avro. Yılbaşı döneminde gidecekler için not: müze 24 ve 31 Aralık’ta kapalı, 25 ve 26 Aralık’ta 10.00-18.00 arasında, 1 Ocak 2027’de ise 11.00-18.00 arasında açık olacak.
Brinkmann’ın antik heykellerin özgün renklerini konu alan önceki sergisi “Renkli Tanrılar”, The Art Newspaper’a göre ABD, Atina, Oxford ve Vatikan’ın yanı sıra İstanbul’a da gelmişti. Parthenon sergisi için de aynı kapıyı açık bırakıyor: “Yeni Liebieghaus sergisinin de gezmesi mümkün.” Ardından ekliyor: Atina koleksiyonlarındaki mermerler olmadan.
Görsel: APK / Wikimedia Commons (CC BY 4.0)



Yorum Yap