Portekiz’de 14 Kasım Cumartesi günü on binlerce kişi, konut fiyatlarına ve kiralara karşı 30’dan fazla şehir ve kasabada sokağa çıktı. Lizbon ve Porto’nun yanı sıra Faro, Portimão, Coimbra ve Braga’da da yürüyüş vardı. Associated Press (AP), gösteriyi haftalardır süren hareketin şimdiye kadarki en büyük eylemi olarak tanımladı.
Çağrıyı, yüze yakın konut derneğini ve mahalle örgütünü bir araya getiren Casa Para Viver (Yaşamak İçin Bir Ev) platformu yaptı. Pankartlardaki ortak cümle, konut hakkının çalınmasına izin verilmeyeceğiydi. Yürüyenler arasında ergenlik çağındaki gençler de vardı, emekliler de. Al Jazeera, Lizbon kolunun davullar, müzik ve sloganlarla ilerlediğini aktardı.
Lizbon ve Porto ülkenin en büyük iki şehri, aynı zamanda en çok ziyaret edilen iki durağı. Protestoların anlattığı, turistin günlük kiraladığı dairelerin öbür yüzü. AP’nin aktardığına göre turizm büyürken şehir merkezlerindeki pek çok daire uzun dönem kiradan çıkıp kısa süreli kiralamaya geçti. Aynı yıllarda yabancı alıcılar ve yatırım fonları Portekiz’de mülk topladı; ılıman iklim ve uzun kıyı şeridi dijital göçebeleri, uzaktan çalışanları ve emeklileri çekti.
Rakamlar sert.
Eurostat’ın geçen hafta yayımladığı veriye göre 2015 ile 2025 arasında konut fiyatlarının gelire oranı Avrupa Birliği’nde en çok Portekiz’de yükseldi: yüzde 61. İkinci sıradaki Hollanda’da artış yüzde 34’te kaldı. Portekiz Ulusal İstatistik Enstitüsü (INE), 2025’in ilk çeyreğinden 2026’nın ilk çeyreğine konut fiyatlarının yüzde 20’ye yakın arttığını ekim sonunda duyurdu. Hükümetin kendi verisiyle kiralar 2020’den bu yana yüzde 68 yukarıda. Euronews, emlakçılara dayanarak Lizbon merkezinde tek yatak odalı bir dairenin aylık kirasının en az 1.100 avro olduğunu yazdı. Casa Para Viver ise çalışanların yarısından fazlasının ayda 1.000 avronun altında kazandığını söylüyor. Al Jazeera’ya konuşan bir gösterici hesabı şöyle yaptı: 1.000 avroluk gelirle 600-700 avro kira ödeyen biri için yaşamak “imkânsız”.
Lizbon’daki yürüyüşe katılan 35 yaşındaki veri analisti Susana Pacheco, konut kredisini ödeyebilmek için yarı zamanlı astrologluk da yapıyor. Kız kardeşinin anne babasının evinden çıkıp çıkamayacağını düşündüğünü anlatan Pacheco, AP’ye “Gençler için gerçekten endişeliyim” dedi. 42 yaşındaki Ana Encarnação ise hayat pahalılığını ve zenginle yoksul arasındaki farkı anarak tek cümle kurdu: “Durum katlanılmaz hale geldi.”
Göstericilerin talep listesi kira artışına tavan, tahliyeye karşı daha güçlü yasal koruma ve daha fazla sosyal konutla başlıyor. Casa Para Viver’in listesi daha uzun: Platform, yatırım karşılığı oturum izni veren altın vize programının bitirilmesini, dijital göçebelere tanınan teşviklerin ve gayrimenkul fonlarına sağlanan vergi muafiyetlerinin kaldırılmasını, turistik kısa süreli kiralamanın ve boş tutulan konutların daha sıkı denetlenmesini istiyor.
Başbakan Luís Montenegro’nun hükümeti bugüne kadar üç adım açıkladı: yeni inşaatta vergi indirimi, kısa süreli kiralamaya kısıtlama ve 145 bin yeni konut sözü. Hükümet, bunların etkisinin hemen görülmeyeceğini kendisi de kabul ediyor.
Asıl gerilim ise kira yasasında. Euronews’ün aktardığına göre hükümetin tasarısı ev sahiplerinin kiracıyı tahliye etmesini hızlandırıyor, kira tavanlarını kaldırıyor, depozito ve peşin kira gibi ön ödemelerin yükseltilmesine izin veriyor ve 1990’dan önce imzalanmış sözleşmelerin kurallarını değiştiriyor. Al Jazeera, değişikliklerin parlamentodan geçtiğini bildirdi. Hükümet düzenlemenin kiralık piyasaya daha fazla daire çıkaracağını savunuyor; platform ise kiracıyı daha korunaksız bırakacağını, kiranın gelire bağlanması gerektiğini söylüyor. Sol Blok koordinatörü José Manuel Pureza tasarının geri çekilmesini istedi. Porto’daki yürüyüşün başında konuşan Casa Para Viver üyesi Raquel Ferreira da sosyal konut yapılması ve kiraların düşmesi gerektiğini söyledi.
Hareket yalnızca yürüyüşlerden ibaret değil. Bazı eylemciler Lizbon ve Porto’nun merkez meydanlarında kamp kurdu. AP, çevik kuvvetin köpeklerle bazı gösterileri dağıttığını ve bunun aşırı güç kullanımı eleştirilerine yol açtığını yazdı. Görevi büyük ölçüde sembolik olan Cumhurbaşkanı António José Seguro, kasım başında danışma organı Devlet Konseyi’ni protestolar gündemiyle topladı, 13 Kasım Cuma günü de bazı göstericilerle görüştü.
Portekiz yalnız değil. AP’ye göre gösteriler, ekimde komşu İspanya’da başlayan konut eylemlerinden ilham aldı; göstericilerin taşıdığı dövizlerden birinde, İspanya’da tahliyeye direnişiyle tanınan 87 yaşındaki Maricarmen’in adı vardı. Al Jazeera, yılın ikinci yarısında Belçika, İtalya, Fransa ve Almanya’da da gençlerin öncülük ettiği hayat pahalılığı protestoları yaşandığını hatırlattı. Madrid de tatil evlerine dönük vergiyi sıkılaştırıyor: İspanya’da tatil evlerine 1 Aralık’ta yüzde 10 KDV geliyor.
Casa Para Viver, Başbakan Montenegro’yu platformla doğrudan görüşmeye çağırdı. Cumartesi günkü yürüyüşlerin ardından yayımlanan haberlerde hükümetin bu çağrıya verdiği bir yanıt yer almıyor. Al Jazeera’nın notu ise şu: Konut maliyetlerindeki artışın yavaşladığına dair bir işaret yok.
Görsel: Afonso Dimas Martins / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)



Yorum Yap